Zwójka siatkóweczka

Zwójka siatkóweczka występuje licznie na terenie całego kraju. Należy do najgroźniejszych szkodników jabłoni. Występuje także na wielu gatunkach drzew i krzewów liściastych , w tym na wszystkich gatunkach uprawianych w sadach. W ostatnich latach obserwuje się wzrost jej populacji, szczególnie w cieplejszym klimacie, co wpływa na zwiększenie potencjalnych strat jakościowych i ilościowych w uprawach jabłoniowych.

Larwy zimują jako stadia młodsze (II–III) w oprzędach chroniących pąki jabłoni lub załamania kory, jednak aktywują się już w kwietniu.
Lot pierwszego pokolenia motyli rozpoczyna się w maju, a największa aktywność obserwowana jest w czerwcu.
Drugie pokolenie motyli pojawia się zwykle na przełomie lipca i sierpnia, przy czym larwy tego pokolenia żerują aż do wczesnej jesieni – września.

Gatunek jest polifagiczny. Najczęściej żeruje na jabłoni, ale spotyka się go także na innych owocowych drzewach i krzewach. W jabłoniach powoduje szkody na pąkach, liściach, zawiązkach i owocach – co czyni go istotnym szkodnikiem w całym sezonie.

Motyle mają rozpiętość skrzydeł w granicach 15–22 mm, samce osiągają ok. 19 mm, samice do 24 mm . Przednie skrzydła samic są szarobrązowe, a samców rdzawobrązowe z ciemnymi plamami. Tylne skrzydła mają natomiast jasnoszary odcień.
Gąsienice dorastają do ok. 22 mm długości, mają jasnobrązową głowę, ciało w różnych odcieniach koloru zielonego, pokryte żółtymi brodawkami.
Poczwarki mają długość około 10–11 mm.

Zimują gąsienice II lub III stadium rozwojowego, w oprzędach w załamaniach kory. Przepoczwarczenie odbywa się w maju. Motyle wylatują w maju. Samice składają jaja na powierzchni liści w złożach po 30-80 sztuk, a gąsienice pokolenia wiosennego żerują na liściach i zawiązkach owoców w czerwcu. Motyle kolejnego pokolenia pojawiają się na przełomie lipca i sierpnia, składają jaja, a gąsienice z nich wylęgłe żerują na dojrzewających owocach, a następnie schodzą na zimowanie. W cieplejszych latach może wystąpić trzecie pokolenie szkodnika.

Zwójka siatkóweczka uszkadza przeciętnie kilka, kilkanaście procent plonu, ale w niektórych sadach straty te mogą być znacznie wyższe. Okres największego zagrożenia to druga połowa czerwca i lipiec (I pokolenie) oraz sierpień i pierwsza połowa września (II pokolenie).
Wiosną larwy żerują w luźno sprzędzionych rozetach liściowych i liściowo-kwiatowych, później – zarówno na górnej, jak i dolnej stronie liści – wyjadając skórkę i miękisz. W miejscu żerowania tworzy się żółtopomarańczowa “siateczka” wokół unerwienia. Latem na owocach larwy powodują płytkie, rozległe ubytki – tzw. żer skrobany. Starsze gąsienice mogą żerować głębiej. Sporadycznie zimujące larwy uszkadzają zawiązki przed kwitnieniem, choć większość przepoczwarcza się dopiero w okresie kwitnienia.

Metody agrotechniczne, biologiczne i niechemiczne
Stosowanie bioinsektycydów (środków pochodzenia biogennego) na larwy zwójki jest zalecane we wczesnej fazie rozwoju. Naturalne spasożytowanie przez błonkówki (rodziny gąsienicznikowatych i bleskotkowatych) może wynosić od kilku do ponad 30 %, co istotnie ogranicza populację szkodnika. Wprowadzanie dezorientacji płciowej przy pomocy feromonów skutecznie utrudnia zlokalizowanie samic przez samce i ogranicza rozród.

Metoda chemiczna
W sadach zagrożonych zaleca się trzy zabiegi ochronne: pierwszy przed kwitnieniem (w fazie zielonego pąka) przeciw zimującym larwom, drugi – w II połowie czerwca przeciw pierwszemu pokoleniu, i trzeci – w sierpniu, ukierunkowany przeciw pokoleniu letniemu. Prawidłowo przeprowadzone zabiegi mogą znacznie ograniczyć szkody, ale w słabo chronionych sadach uszkodzenia mogą się utrzymywać na poziomie kilkunastu procent plonu.

Monitoring pojawu zwójki siatkóweczki:

Pułapki feromonowe
Pułapki należy wieszać jeszcze przed rozpoczęciem lotu motyli – zalecany termin to druga połowa maja (15-20 maja). Drugie pokolenie należy monitorować w drugiej połowie lipca i pierwszej połowa sierpnia. Systematycznie (co tydzień lub dwa) kontroluje się zawartość pułapek.

Próg zagrożenia uważany jest za przekroczony, gdy w ciągu jednego tygodnia w jednej pułapce zostanie zarejestrowanych kilkanaście lub więcej motyli. W takim przypadku zabieg chemiczny należy wykonać po 2–3 tygodniach od początku lotu danego pokolenia albo 8–12 dni po stwierdzeniu dużej liczby samców w pułapce.

O nalotach i pojawiającym się zagrożeniu ze strony zwójek siatkóweczki informuje system FARM SMART (farmsmart.pl). System bazuje na feromonowych foto-pułapkach, dzięki którym możliwe jest codzienne monitorowanie liczby odłowionych motyli. Dodatkowo model fenologiczny rozwoju szkodnika na podstawie obliczeń stopnio-dni prognozuje termin pojawu zwójek. W przypadku pojawiającego się zagrożenia, system przesyła komunikaty do producenta, co umożliwia wyznaczenie optymalnego terminu zwalczania zwójek.

Lustracje sadów:
wczesną wiosną sprawdza się rozetki kwiatowo-liściowe, w kolejnych miesiącach – pędy i owoce (20 pędów x 20 drzew).
Progi zagrożenia:
w fazie pąków – ok. 10 gąsienic na 200 rozet
po fazie pąków – 10–12 porażonych pędów na 400
na owocach – 4–8 świeżych wgryzów na 400 owoców